Ai đã ra đòn quá bất ngờ!?

Trong thi đấu võ thuật, yếu tố bất ngờ và ra đòn chính xác là yếu tố quan trọng số 1 để dành chiến thắng.

Yếu tố bất ngờ và ra đòn chính xác là yếu tố quan trọng số 1 để dành chiến thắng

Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa năm nào cũng có lũ lụt nên người dân có kỹ năng tránh lũ từ nhiều đời. Điểm khác biệt năm 2025 này là lũ lụt quá bất ngờ, lại còn ra đòn lúc đêm khuya nữa, nên kết quả thì nhân mạng, tài sản, cơ nghiệp... quá bi thương.

Vậy hỏi, ông trời gây thiên tai tàn độc hay do kẻ nào gây ra đòn hiểm và quá bất ngờ này!?

Người có trí tuệ biết suy luận thì tự ngẫm ra nhanh thôi, chứ cần gì tin theo người khác.

Đừng tin lời tôi nói, hãy tin vào nhận thức của chính bạn!

P/s: Tôi là người Tuy Phước, Bình Định nên từ nhỏ qua thực tiễn, bản thân cũng học hỏi và có kỹ năng sống chung với lũ lụt. Nay sống ở TP HCM, biết quê hương tan hoang thấy đau đớn lòng.

CaoTrungHieu | Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình

TP HCM ngày 24/11/2025

Đọc thêm

Khai dân trí không phải để nổi loạn, mà để xã hội trưởng thành

Phú Yên cũ bị 'dìm' trong lũ dữ, trách nhiệm nằm ở đâu?

(PLO)- Số liệu ngày 23-11, lũ quét qua Đắk Lắk làm 63 người chết, 8 người mất tích, khoảng 150.000 ngôi nhà bị ngập, thiệt hại sơ bộ gần 5.500 tỉ đồng.

Có lẽ chưa bao giờ người dân Phú Yên cũ, nay là khu vực phía đông tỉnh Đắk Lắk, lại chịu nhiều đau thương, mất mát đến vậy. Cả vùng quê yên bình bị nhấn chìm trong trận lũ lịch sử, thiệt hại về người và kinh tế rất khủng khiếp. Nhiều câu hỏi về trách nhiệm của các bên liên quan được đặt ra, kể cả trách nhiệm của thủy điện Sông Ba Hạ trước thảm nạn này.

Theo số liệu thiệt hại đến hết ngày 23-11, lũ quét qua Đắk Lắk làm 63 người chết, 8 người mất tích, khoảng 150.000 ngôi nhà bị ngập, thiệt hại sơ bộ gần 5.500 tỉ đồng. Con số mất mát, đau thương khiến bất cứ ai nhìn vào cũng quặn lòng.

Chiều 19-11, thủy điện Sông Ba Hạ xả lũ cao nhất từ trước đến nay. Ảnh: TẤN LỘC

Mức xả lũ lịch sử, nhiều người trở tay không kịp

Thực tiễn diễn ra cho thấy từ đêm 19 đến ngày 20-11, người dân vùng hạ lưu sông Ba (tỉnh Đắk Lắk) đã trải qua trận lũ kinh hoàng nhất từ trước tới nay. Theo các số liệu từ cơ quan chức năng, lúc 7 giờ 15 ngày 19-11, thủy điện Sông Ba Hạ xả về hạ du mức 9.233 m3/giây. Thời điểm đó, mực nước hồ tại thủy điện Sông Ba Hạ đạt 104,96 m, lưu lượng nước đổ về hồ đạt 9.600 m3/giây. Đến 11 giờ 30 ngày 19-11, thủy điện Sông Ba Hạ xả về hạ du tăng lên 12.970 m3/giây.

Lúc 13 giờ 20 ngày 19-11, mực nước hồ tại thủy điện Sông Ba Hạ đạt mức 105 m, lưu lượng nước về hồ đạt 14.100 m3/giây. Thời điểm này, thủy điện Sông Ba Hạ xả về hạ du mức 14.056 m3/giây. Và kinh khủng nhất, đến 17 giờ 15 cùng ngày, lưu lượng nước về thủy điện Sông Ba Hạ đạt 16.120 m3/giây, tổng lưu lượng xả lũ về hạ du ở mức 16.100 m3/giây.

Đây là mức xả lũ cao nhất kể từ khi thủy điện Sông Ba Hạ đi vào vận hành. Thời điểm này, phía vùng hạ du sông Ba, hàng ngàn hộ dân đã bị dìm trong lũ, kêu cứu khắp nơi, kể cả trên mạng xã hội. Không khí thê thảm chưa từng có ở vùng đất Phú Yên cũ vốn yên bình.

Xã Hòa Thịnh là tâm điểm đau thương trong trận lũ lịch sử vừa qua và thủy điện Sông Ba Hạ đã góp phần vào sự tang thương đó. Ảnh: NGUYỄN YÊN

Thảng thốt về trận lũ lụt, ông Huỳnh Cát Tường, Chánh văn phòng UBND xã Hòa Mỹ (tỉnh Đắk Lắk), cho hay trước đây địa bàn xã không bị ảnh hưởng bởi lũ của sông Ba. Tuy nhiên, từ ngày 18 đến 19-11, thủy điện Sông Ba Hạ xả lũ quá lớn, có thời điểm vượt 16.000 m3/giây. Vì vậy, toàn xã Hòa Mỹ ngập nặng.

Theo ông Tường, trước và trong lũ, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự xã Hòa Mỹ có nhận thông báo về mức xả lũ của thủy điện Sông Ba Hạ và gửi thông báo, cảnh báo bà con sơ tán, di dời tài sản. Tuy nhiên, không ai ngờ mực nước lên nhanh, gây lũ ngập trên diện rộng tại xã Hòa Mỹ.

“Có nơi nước ngập tới 2 m, cô lập nhiều nhà dân. Đặc biệt, hôm 19-11, khi thủy điện Sông Ba Hạ xả lũ mức 16.000 m3/giây, chỉ trong khoảng 1 tiếng đồng hồ, nước dâng rất nhanh khiến nhiều hộ dân không kịp trở tay” - ông Tường nói.

Nhà bà Lê Thị Trưng (80 tuổi) ở xã Hòa Xuân, Phú Yên cũ bị đổ nát sau trận lũ kinh hoàng. Ảnh: NGUYỄN YÊN

Ông Hoàng Anh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Hòa Xuân, lại cho rằng dù địa phương này rất tích cực trong việc chuyển thông tin về hoạt động của thủy điện đến với người dân, song một bộ phận người dân vẫn rất chủ quan. “Chúng tôi thông tin bằng cách hệ thống loa phát thanh, cho cán bộ xã đến từng thôn phát loa thông báo, cảnh báo trên hệ thống mạng xã hội, trang thông tin xã… Song nhiều người vẫn rất chủ quan. Chúng tôi đã phải di dời nhiều trường hợp” - ông Tuấn cho biết.

Chúng tôi tìm về một số địa phương hạ du thủy điện Sông Ba Hạ. Chứng kiến cảnh tàn phá của lũ lụt vừa qua, khiến đất đá cũng phải mềm lòng và thương cảm. Người dân các địa phương như xã Hòa Thịnh, phường Tuy Hòa, phường Phú Yên… vẫn chưa hết bàng hoàng, kinh sợ về cơn lũ dữ.

Gặp chúng tôi, họ đều cho biết thủy điện Sông Ba Hạ xả lũ nhưng không thể tiếp cận được quy mô xả, do đó bị động trong việc ứng phó với lũ. Bà Trần Thị Lan (xã Hòa Thịnh) bức xúc bà không hề nắm thông tin về mức độ xả lũ của thủy điện nên không lường trước được mức độ ngập lụt và nguy hiểm.

“Cứ nghĩ ở mức độ nào đó thôi chứ sau này nghe xả mười mấy ngàn mét khối mỗi giây thì đã muộn rồi. Đâu có kịp xoay xở vì nước lũ lên nhanh quá khủng khiếp. Chúng tôi trở tay không kịp, giữ được mạng sống giờ này là đã may mắn lắm rồi” - bà Lan thở dài nói.

Ông Lê Cao Độ (48 tuổi) ở xã Hòa Xuân, Phú Yên cũ bên ngôi nhà bị đổ nát sau trận lũ kinh hoàng. Ảnh: NGUYỄN YÊN

Tương tự, ông Trịnh Như Ái (phường Phú Yên) kể lại nước lũ lên rất nhanh, chỉ trong vòng 1 tiếng đồng hồ nước đã lên cả mét. Lũ lên nhanh khiến người dân không thể xoay xở, kê cao đồ đạc, thậm chí không kịp sơ tán.

“Cứ nói xả lũ mà có nghe ai thông báo gì đâu, không biết xả bao nhiêu, chỉ thấy nước lên ào ào” - ông Ái bàng hoàng nhớ lại.

Được cập nhật từng giờ nhưng dân không biết xả bao nhiêu

Trả lời câu hỏi về việc chính quyền có nhận tin về hoạt động xả lũ của thủy điện và chuyển tải đến người dân hay không, ông Nguyễn Công Thành, Chủ tịch UBND phường Tuy Hòa (Phú Yên cũ, nay thuộc tỉnh Đắk Lắk), khẳng định các thông báo về hoạt động xả lũ của thủy điện Sông Ba Hạ đều được cập nhật trong nhóm Chat chung của Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh. Từ các thông báo này, chính quyền chuyển đến người dân thông qua mạng xã hội Zalo.

Rất nhiều khu vực tại Phú Khê 2 vẫn đang ngập sâu. Nhiều khu nhà vẫn đang bị cô lập hoàn toàn do nước lũ. Ảnh: HẢI NHẬT YÊN

Cùng ý kiến, ông Nguyễn Xuân Cảnh, Chủ tịch UBND phường Phú Yên (Phú Yên cũ, nay thuộc tỉnh Đắk Lắk), cho hay địa phương được thông báo đầy đủ về hoạt động của thủy điện Sông Ba Hạ trong vòng mỗi giờ. Lúc cao điểm, các thông báo cập nhật diễn ra trong vòng mỗi 15 phút. “Thông tin về xả lũ của thủy điện được chuyển đến người dân cũng bằng các nhóm mạng xã hội, tin nhắn, thông qua các cuộc họp. Những điểm đi lại được thì gặp trực tiếp người dân thông báo” - ông Cảnh thông tin.

Tuy nhiên, khi được hỏi về việc người dân cho rằng họ không được thông báo dẫn đến bị động, ông Cảnh im lặng và ngắt điện thoại.

Bà Lê Thị Kim Loan (phường Tuy Hòa) đau đớn khi chồng tử vong trong lũ. Ảnh: TIẾN THOẠI

Tương tự, các địa phương khảo sát, chúng tôi hỏi bà Lê Thị Thu (một người dân xã Hòa Mỹ) về việc bà có nhận được thông báo thủy điện Sông Ba Hạ sẽ xả lũ với khối lượng lịch sử như vừa qua không? Bà Thu lắc đầu, cho biết bà có nhận thông báo, cảnh báo về mức xả lũ. Tuy nhiên, bà con không ai được cảnh báo hay dự báo được mức xả lũ kinh hoàng ở mức trên 16.000 m3/giây.

“Nếu được cảnh báo trước mức xả lũ kinh hoàng như vậy, chúng tôi sẽ chuẩn bị kỹ hơn. Nhưng chúng tôi chỉ nhận được cảnh báo, thông báo xả lũ ở mức bình thường. Cứ nghĩ xả như bao lần trước, không ai ngờ thủy điện xả lũ kinh hoàng đến vậy. Khi lũ về, không ai kịp trở tay” - bà Thu nói.

Bà Nguyễn Thị Trinh (45 tuổi, xã Hòa Xuân, tỉnh Đắk Lắk) nhặt nhạnh số đồ còn dùng được tại ngôi nhà bị sập hoàn toàn do lũ. Ảnh: TIẾN THOẠI

Chủ tịch tỉnh Đắk Lắk: “Công tác dự báo lũ lịch sử không có trong kịch bản dẫn tới bị động”

Trao đổi với PV báo Pháp Luật TP.HCM, ông Tạ Anh Tuấn, Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk, cho hay cơn lũ lịch sử vừa qua gây thiệt hại nặng về tài sản, đặc biệt là về người. “Mất mát này, tôi là chủ tịch tỉnh rất đau lòng” - ông Tuấn nói và chia sẻ trước khi lũ về tỉnh đã thông báo cho người dân bằng nhiều hình thức, qua các phương tiện, chính quyền xã, thôn.

PV nêu câu hỏi: “Vì sao nhiều người dân nói họ không hề được thông báo, cảnh báo về đợt xả lũ với lưu lượng lớn chưa từng có?”.

Ông Tuấn đáp: “Có thể trong lúc này nhiều người hoang mang, có người có thể nhận được, có khi không nhận được thông báo”.

Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk cho hay chính người dân cũng đã chủ động phòng tránh lũ. Tuy nhiên, thiên tai đợt này không ai ngờ tới được, quá cực đoan, vượt qua tất cả đỉnh lũ lịch sử trong 100 năm.

Ông Tuấn dẫn chứng có nhà vừa xây tránh lũ cho người dân nhưng cũng ngập gần đến mái nhà. Hay người dân vùng rốn lũ Hòa Thịnh, bà con có gác nhưng nước ngập vượt quá gác.

Bà Huỳnh Thị Thiện (80 tuổi, phường Đông Hòa) bị trôi sạch tài sản do lũ. Ảnh: TIẾN THOẠI

Từ những dẫn chứng trên, chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk thừa nhận công tác dự báo trong trận lũ lịch sử vừa rồi “không có trong kịch bản”, dẫn tới bị động. “Lực lượng quân đội, công an, nhiều người xả thân trong quá trình cứu hộ, tiếp cận người dân. Nhưng mà lũ quá cực đoan, nhiều điểm rất khó” - ông nói tiếp.

Người đứng đầu chính quyền tỉnh Đắk Lắk cho hay cơn lũ lịch sử đã đi qua, mất mát về người và vật chất rất lớn. Lúc này tỉnh tập trung cho việc khắc phục hậu quả, tránh hậu họa dịch bệnh. Đồng thời, qua đó cũng thấy được những bất cập trong việc vận hành các hồ thủy điện hiện nay.

Nhiều khu vực ở Phú Yên cũ đã chìm trong nước khi lũ tràn về. Ảnh: NGUYỄN YÊN

“Nói thật các hồ này (có hồ thủy điện Sông Ba Hạ - PV) không có khả năng chống lũ. Chúng tôi sẽ kiến nghị với Thủ tướng về quy trình vận hành hồ chứa trên sông Ba, vì dung tích phòng lũ của nó nhỏ so với lượng nước về. Hay nói một cách chính xác hơn là khả năng chống lũ rất thấp” - ông Tuấn nói.

Sau khi lũ tạm đi qua, tài sản của người dân cũng chẳng còn lại đáng là bao. Tất cả đã "theo dòng lũ dữ" mà đi hết... Ảnh: NGUYỄN YÊN

Trước thắc mắc của người dân: Vì sao không thể hạ thấp hơn nữa mực nước hồ thủy điện Sông Ba Hạ để cắt lũ được nhiều hơn? Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk cho biết công tác vận hành phải theo quy trình của Thủ tướng. “Chúng tôi sẽ kiến nghị có những thay đổi, sửa đổi để vận hành tốt hơn” - ông Tuấn thông tin.

Thiệt hại rất nặng nề

Số liệu đến ngày 23-11, toàn tỉnh Đắk Lắk bị thiệt hại nặng nề về người và tài sản:

- Về người: 63 người chết và 8 người mất tích; hơn 150.000 ngôi nhà bị ngập sâu trong nước, trong số đó hơn 120 ngôi nhà bị sập, hư hỏng hoàn toàn (số liệu này đang tiếp tục cập nhật).

- Cơ sở hạ tầng về tất cả lĩnh vực từ giao thông, y tế, giáo dục, thủy lợi... bị hư hại nặng, ước tính thiệt hại khoảng 1.000 tỉ đồng.

- Về chăn nuôi: Ước tính khoảng 3,2 triệu con gia súc, gia cầm bị chết, thiệt hại khoảng 830 tỉ đồng.

- Về thủy sản: Khoảng 127.000/181.349 lồng nuôi trồng thủy sản và 1.000 ha diện tích nuôi tôm nước lợ và nhuyễn thể, ước tính thiệt hại khoảng 2.000 tỉ đồng.

- Về trồng trọt: Khoảng 180.000 ha (trong đó diện tích cây hằng năm hơn 63.000 ha như lúa nước, sắn, ngô, khoai các loại; hơn 19.000 ha cây lâu năm, trong đó có nhiều cây công nghiệp chủ lực, có giá trị kinh tế cao như sầu riêng, cà phê, hồ tiêu...) bị ngập úng, hư hại, thiệt hại khoảng 1.500 tỉ đồng.

Số liệu cụ thể đang được thống kê, ước tính sơ bộ tổng thiệt hại gần 5.500 tỉ đồng (chưa tính tài sản trong gia đình người dân).

******

Những câu hỏi đang chờ lãnh đạo Công ty CP Thủy điện Sông Ba Hạ trả lời

Sáng 24-11, PV báo Pháp Luật TP.HCM gặp trực tiếp ông Vũ Hữu Phúc, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thủy điện Sông Ba Hạ, để đăng ký làm việc, tìm hiểu thêm về đợt xả lũ với lưu lượng lớn chưa từng có của công ty này. Tuy nhiên, ông Phúc từ chối làm việc với PV với lý do “đang đi chương trình cứu trợ với lãnh đạo tỉnh”. Ông Phúc hẹn sẽ liên lạc sau.

Ông Phúc đề nghị PV liên hệ làm việc với ông Nguyễn Đức Phú, Tổng Giám đốc Công ty CP Thủy điện Sông Ba Hạ. PV nhiều lần gọi điện thoại, nhắn tin để đăng ký làm việc nhưng ông Phú không phản hồi.

PV báo Pháp Luật TP.HCM đã chuyển các câu hỏi sau đến tổng giám đốc Công ty CP Thủy điện Sông Ba Hạ. Những câu hỏi đang rất cần được lãnh đạo đơn vị này trả lời cho dư luận được rõ.

PV báo Pháp Luật TP.HCM trao đổi trực tiếp với ông Vũ Hữu Phúc, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thủy điện Sông Ba Hạ, vào sáng 24-11. Ảnh: NGUYỄN YÊN

1. Công ty CP Thủy điện Sông Ba Hạ có thông báo, cảnh báo về đợt xả lũ lớn chưa từng có này đến chính quyền địa phương, người dân bị ảnh hưởng không? Với lưu lượng xả lũ lớn chưa từng có như vậy, ông có dự báo về nguy cơ cao vùng hạ du Phú Yên cũ bị ngập lụt khủng khiếp như thế nào, tính mạng người dân nguy hiểm đến mức nào không?

2. Ông nghĩ gì khi lũ ở vùng hạ du lên cao chưa từng có, hàng vạn người dân đang ở giữa lằn sự sống và cái chết, Công ty CP Thủy điện Sông Ba Hạ vẫn tiếp tục tăng lưu lượng xả lũ? Công ty CP Thủy điện Sông Ba Hạ có bản đồ mức độ ngập khi xả lũ không, có công khai đến người dân không?

3. Ông nghĩ gì trước nhiều ý kiến cho rằng Công ty CP Thủy điện Sông Ba Hạ xả nước rất ít để đón lũ trước đợt mưa đặc biệt lớn đã được cảnh báo? Liệu có phương án lựa chọn nào khác để không phải dẫn đến hậu quả lũ vùng hạ du như vừa qua. Ông nghĩ gì khi có ý kiến cho rằng Công ty CP Thủy điện Sông Ba Hạ xem quyền lợi kinh tế cao hơn?...

Chiều cùng ngày, PV báo Pháp Luật TP.HCM tiếp tục gọi điện thoại cho ông Vũ Hữu Phúc, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thủy điện Sông Ba Hạ, đề nghị được cung cấp một số thông tin liên quan đến việc thông báo, cảnh báo trong đợt xả lũ lớn chưa từng có vừa qua của thủy điện Sông Ba Hạ.

Ông Phúc nói: “Bởi vì chỗ này đang ồn ào, tôi cũng muốn trả lời anh cho chính xác thông báo vào lúc mấy giờ, số liệu bằng giấy hoặc trên máy tính... Bây giờ tôi đang đi kiểm tra công trình”.

PV hỏi bao giờ có thể gặp trực tiếp để trao đổi với ông được. “Tôi đang đi kiểm tra, tôi cũng đang bị động. Có gì tôi sẽ gọi cho anh” - ông Phúc từ chối và tắt máy.

Nhóm PV

Bài gốc: https://plo.vn/phu-yen-cu-bi-dim-trong-lu-du-trach-nhiem-nam-o-dau-post883253.html

Đêm vô vọng ở rốn lũ Hòa Thịnh, Phú Yên

Toàn thân anh Hần tê dại. Gió quất hạt mưa trên da, rát buốt. Nhìn biển nước mênh mông, đen mịt mùng, không thể liên lạc với ai, anh hình dung ở nhà, nước có thể gần chấm mái. Nghĩ đến cha mẹ già và hai đứa con nhỏ ở nhà, rồi người vợ mới trở dạ còn nằm bệnh viện cách đó 25 km, anh lo thắt ruột.

"Mình đoán là ông nội, bà nội cũng khó rồi", Hần trào nước mắt khi kể lại tình cảnh đêm 19/11 - khi lũ ở Đăk Lăk lên đỉnh.

Cha mẹ anh cùng hai đứa con - 16 và 6 tuổi - chỉ cách đó hơn một km, nhưng giờ lại quá xa. Trong 9 anh chị em, anh Hần là con út, và là người gần cha mẹ nhất. Mới năm trước, anh xây nhà sát vách căn nhà cấp bốn của ông bà để tiện chăm sóc. Nhưng lúc này, tay chỉ có chiếc điện thoại "cục gạch" không sóng, anh không thể ở bên cha mẹ, cũng không thể cầu cứu anh chị nào.

Từ sáng 19/11, Đăk Lăk bắt đầu mưa to, lượng nước trút xuống cứ lớn dần. Anh Hần dọn cơm ra chiếc bàn đá tròn trước sân. Ông bà nội cùng ba bố con ăn sớm hơn mọi ngày. Anh tính ra trại cột bò cho chắc chắn. Chúng là tài sản đáng giá nhất của gia đình.

Bình thường cả đi và về chưa tới 15 phút, vậy mà thành chuyến đi hai đêm một ngày. Và bữa cơm chiều ấy, lại trở thành bữa chia ly.

Trong đợt mưa lũ đổ xuống Nam Trung Bộ từ 15 đến 21/11, Đăk Lăk là nơi thiệt hại nặng nhất với 63 người thiệt mạng, chiếm 70% cả nước. Riêng rốn lũ Hòa Thịnh bị nhấn chìm sâu 3-5 m, cướp đi sinh mạng 25 người.

Anh Hần cũng mất đi hai người thân trong dòng lũ ấy.

Anh Nguyễn Văn Hần (42 tuổi, thôn Phú Hữu, xã Hoà Thịnh) mất hai người thân đêm 19/11 do trận lũ lịch sử. Ảnh: Đăng Nguyên - Đình Văn (phải)

Không lối thoát

- "Ba mẹ vô nhà đi, nay mưa lớn phải cẩn thận nghe", anh dặn dò khi dìu cha lên bậc thềm vào giường trong nhà. Ông bị khớp nên đi lại khó khăn.

- "Nhà mình hồi giờ nước vô hồi nào đâu mà sợ", ông cụ nói.

Năm 1993, Phú Yên (cũ) lũ lịch sử, anh Hần khi đó 11 tuổi. Các nhà khác ngập 1-2 mét, nhưng nhà anh trên nền đất cao nên nước chỉ lên khoảng một mét, được đánh dấu bằng vết lem trên lưng cột nhà.

Anh dặn hai con ở căn nhà sát bên "chị trông em", rồi trùm áo mưa, cuốc bộ trên con đường bê tông nhỏ ra trại bò.

Khoảng 18h, nước tràn vào chuồng. Anh định che chắn để lũ bò khỏi chạy lung tung rồi về nhà ngay. Nhưng nước từ đâu ập tới.

19h, điện phụt tắt. Cả xã đã mất điện. Tối bưng. Anh thử lội về nhà, nhưng nước chảy xiết, đường về có thể đã ngập sâu, chưa chắc đi được. Anh quyết định ở lại chờ.

22h, nước đã lên trên 1,5 mét. Mưa xối xả. Gió xé nát tươm những bụi chuối.

"Lúc đó, tôi vẫn nghĩ nhà mình cao. Bao năm qua nước rất ít vào nhà. Khi mình biết là lũ năm nay không như mọi năm thì nước đã quá đầu người", anh Hần kể.

Quyết định cắt đứt dây thừng cho bò chạy đi, anh leo lên mái tôn mỏng manh của chuồng bò. Nhìn hàng chục con bò - mỗi con tầm 35-40 triệu - biến mất lần lượt trong dòng nước, anh chỉ biết xót.

Cách đó hơn một km, ở khu nhà anh, cứ hơn 20 phút, nước lũ lại băng qua một viên gạch men 30 phân trên tường nhà.

Từ 17h hôm đó, hồ thủy điện Sông Ba Hạ - "lá chắn" phòng lũ cuối cùng trên lưu vực Sông Ba - xả lũ lịch sử 16.100 m3/s, kéo dài liên tục đến 19h mới giảm. Mất khoảng 5-6 tiếng, lũ truyền đến hạ du.

Theo ông Lê Chí Hoại, Chủ tịch UBND xã Hoà Thịnh, vốn dĩ, xã Hòa Thịnh có quốc lộ 29 như "tường chắn" ngăn cách với sông Đà Rằng (hạ lưu sông Ba). Tuy nhiên, lũ lần này về quá lớn, khiến đường hư hỏng, nước không còn đê chắn, tràn vào xã. Khi nước lên cao hơn quốc lộ 29, lũ sông Ba tràn vào các khu vực trũng thấp hạ lưu sông Ba - Bàn Thạch, gây ngập lụt.

Cùng lúc, lượng mưa ở Hòa Thịnh cũng đạt đỉnh đêm 19/11. Nơi đây có địa hình lòng chảo thấp trũng, lại có hệ thống thủy lợi dày đặc như sông Bánh Lái (thuộc lưu vực sông Bàn Thạch), thủy điện Đá Đen, hồ chứa nước Mỹ Lâm nên thường xuyên bị ngập.

Tổ hợp những yếu tố bất lợi khiến hơn 30.000 người dân chìm trong biển nước.

Xã Hoà Thịnh vốn được ngăn cách với sông Đà Rằng nhờ "tường chắn" quốc lộ 29. Nhưng mưa lớn khiến bức tường này hư hỏng, nước tràn vào xã. Đồ hoạ: Hoàng Khánh (trái) - Quang Tuệ

Khoảng 21h, thấy nước lên nhanh bất thường, ngập đến 1,5 m trong nhà, anh Nguyễn Văn Thuỵ, Trưởng ban Mặt trận Tổ quốc thôn Phú Hữu, bắt đầu lo. Mới hai tiếng trước, nước mới mấp mé ở sân.

Trước ngày 19/11, một số nhà dùng ứng dụng (app) của điện lực nhận được tin nhắn báo hồ thuỷ điện xả lũ và có thể nước sẽ lên. Hồi chiều, con anh từ Sài Gòn cũng gọi báo tin thuỷ điện xả, dặn dò thu xếp đồ đạc chạy lũ. Tin được truyền khắp các nhóm Zalo của xã Hòa Thịnh và thôn Phú Hữu. Trong nhóm cộng đồng thôn, mọi người liên tục chia sẻ diễn biến thiên tai, nhưng không ai ngờ mọi chuyện chuyển biến xấu đến vậy.

Càng về khuya, tin nhắn cầu cứu trên các nhóm ngày càng nhiều: "Ai tới giúp giùm chứ giờ không còn chỗ". "Tới giúp gia đình tôi, có... người, đang ở...".

Đứa cháu ở Sài Gòn gọi cho anh, khóc:

- "Chú ơi, làm sao cứu giùm ba mẹ con chứ giờ ba mẹ con là ngồi trên mái nhà rồi. Hai ông bà bị tai biến nhẹ".

- "Để chú liên lạc", anh hứa. Nhưng anh không thể gọi được với ai. Mọi kết nối đều vô vọng.

Trong nhóm phòng chống thiên tai của xã, anh Thụy và các thành viên nhận được danh sách điện thoại từng canô cứu hộ và từng bộ phận. Nhưng khi cần nhất, đáp lại cuộc gọi là tiếng tút dài hoặc báo mất tín hiệu.

22h, sóng điện thoại chập chờn. Anh Thụy chỉ còn nghe được tiếng người gọi đến, nhưng gọi đi không được. Vài phút sau, cả sóng điện thoại và mạng 3G bị ngắt hoàn toàn.

"Không còn cách nào", anh kể.

Anh Nguyễn Văn Thuỵ, Trưởng ban Mặt trận Tổ quốc thôn Phú Hữu, kể lại đêm đỉnh lũ 19/11. Ảnh: Đăng Nguyên

"Không thể tưởng tượng nước lên nhanh thế. Cứ 10 phút lên trên 11 phân. Kê đồ lên cao xong lại kê lên cao tiếp", anh nói. Anh và vợ phải leo lên gác mái.

23h, nước đã lên trên hai mét, bà con không thể di chuyển được nữa. Xung quanh chỉ còn tiếng nước.

"Chưa bao giờ bất lực đến thế. Trong thôn rất nhiều nhà cũ và thấp, tôi nghĩ không còn gì nữa", người cán bộ thôn lại khóc.

Anh ngồi trên gác với vợ và ba hàng xóm, thức suốt đêm nhìn chăm chăm vào mực nước trên tường nhà "xê xích ra sao".

Từ 21 đến 23h, nước dâng nhanh nhất, vào nhà là 2,1-2,2 mét. Sau 11h, nước lên chậm lại nhưng vẫn dâng. Đỉnh điểm cao nhất là lúc 3h sáng. Đến 4h, mực nước chững lại không nhích lên tiếp, anh mới bớt lo.

"Nhưng là bớt ở gia đình mình thôi chứ bà con là không yên tâm được. Anh lo bà con nhiều người già, không còn gì để cứu hết được", anh nói.

Mực nước lũ ở hạ du dâng nhanh nhất lúc 9-11h đêm 19/11, sau 5-6 tiếng thủy điện Sông Ba Hạ xả lũ kỷ lục. Diễn biến mực nước lũ ghi nhận theo lời kể người dân. Đồ hoạ: Hoàng Khánh

Tối đó, ông Lê Chí Hoại, Chủ tịch xã Hòa Thịnh, cũng dồn dập nhận tin báo cầu cứu. Trước đó, xã đã sơ tán 500 người dân đến nơi an toàn, nhưng dường như quá ít ỏi so với trận lũ lịch sử. Ông lập tức điều phối các thôn phát loa, vận động hơn 30.600 dân ở 17 thôn tới nhà cao để trú tránh.

1h sáng 20/11, lũ về xã lên đến 5 m. Trời tối, mưa lớn, không điện, mất sóng điện thoại. Mọi đường dây liên lạc đều bị cắt đứt. Lực lượng gần 200 người gồm công an, quân sự, cán bộ địa phương túc trực canh lũ, nhưng lực bất tòng tâm. Chính quyền xã chỉ có vỏ lãi, không thể di chuyển trong nước xiết. Xã lại không có canô để tiếp cận cứu dân ngay trong đêm.

"Nước về khoảng 1-2h sáng mà lên nhanh quá, bà con trở tay không kịp dù đã được báo trước, chính quyền địa phương lại không có phương tiện", ông Hoại nói.

Nhiều người dân nhà cấp 4 lên mái ngồi cầu cứu. Một số hộ tự chèo ghe đưa người qua các ngôi nhà cao tầng.

"Ở đây là vùng sâu, chỉ là dân hỗ trợ dân thôi, tự cứu mình thôi. Người ta có xuồng hoặc bơi ghe tự đi cứu nhau", ông Thụy, Trưởng ban Mặt trận Tổ quốc thôn Phú Hữu nói.

Đến 4h chiều 20/11, nước rút dần, các canô của công an, quân đội mới có thể chi viện cho xã nhưng chỉ có 10 chiếc, trong khi số người cần hỗ trợ rất lớn. Lực lượng cứu hộ chỉ có thể tiếp cận người mắc kẹt ở vùng gần đường lớn, chưa thể đến vùng sâu, trũng thấp trong các thôn.

Sống sót

Từ khoảng 7h, thấy nước dâng rất nhanh, chị Trần Thị Ngọc Kim En (35 tuổi, thôn Phú Hữu) liền vớ vội hai gói mì, rồi đưa hai con lần theo bức tường ngoài nhà, bắc thang trèo lên nóc nhà tắm cao 2,5 m. Chồng đi hái cà phê thuê ở vùng rẫy gần Buôn Ma Thuột, chỉ một mình chị xoay xở giữa trận lũ.

Sống tại nơi này từ lúc sinh ra, chị đã quen với việc nước tràn vào nhà qua mắt cá chân, rồi rút dần vào mùa mưa mỗi năm. Nhưng lần này, vừa sập tối, nước đã qua đầu gối.

Ngồi trên mái tôn được một lúc thì nước dâng đến chân. Ba mẹ con phải đứng ôm lấy bồn nước bằng nhựa. Càng về đêm, dòng lũ càng mạnh, sóng cuốn trôi cả bồn nước khiến họ chỉ còn cách bám víu vào khung sắt của bồn.

Nước tiếp tục lên đến ngực. Thấy người đàn ông nhà bên đang chèo ghe, ba mẹ con gào thét, nhờ đưa lên mái nhà cao 5 m.

Lên được mái ngói, họ ngồi ôm nhau, cầu nguyện. Cả người run lên vì rét. Những miếng ngói bám đầy rêu, rất trơn. Chị và hai con không dám nằm, sợ trượt xuống dưới. Có lúc thấy con ngả người thiếp mắt, chị phải đánh mạnh để chúng thức giấc. Chị mong trời sáng từng phút, hy vọng có người tới cứu.

Bình minh, chị vô vọng thấy xung quanh là biển nước. Nhiều hàng xóm cũng đang cố bám víu mái nhà. Mưa vẫn trắng trời.

Cầm cự qua nửa ngày đói khát, chị bóc gói mì bẻ làm đôi. Một phần đưa con trai lớn ăn sống. Đứa nhỏ bị sâu răng không nhai được nên chị bóp vụn, hứng nước mưa rồi đổ gói gia vị vào trộn lẫn cho con uống cầm hơi. Gói còn lại, chị để dành.

"Tôi chỉ cố gắng ôm hai con", chị kể.

Suốt ngày 20, mỗi khi nghe tiếng canô, vỏ lãi từ xa, chị lại ra sức kêu cứu, nhưng không được hồi đáp. Đến chiều, ba mẹ con bế tắc khi nước lại lên gần lút mái ngói. Họ phải ngồi giữa thanh ngang của đỉnh mái, hai chân hai bên ngâm trong nước. Chị chỉ sợ trời mưa, nước lên nữa, ba mẹ con không biết chạy đi đâu.

Khi gần kiệt sức, ngồi không còn vững, chị En thấy một chiếc vỏ lãi đến gần. Chị gắng dùng hết sức lực còn lại quơ tay:

"Cứu mẹ con tôi với, ở đằng này".

Khi ghe tới gần, chị nhận ra người hàng xóm cùng thôn - anh Trần Tấn Điện (30 tuổi, trung uý công an xã Sơn Thành).

Chị Trần Thị Ngọc Kim En (35 tuổi, thôn Phú Hữu) mô tả đêm leo lên mái nhà tránh lũ. Ảnh: Thanh Tùng

Nghe tiếng kêu cứu liên hồi, nhưng anh Điện không thể xác định xuất phát từ đâu.

Anh vội tắt động cơ gắn chân vịt cho bớt ồn để tìm phương hướng. Khi đã định hình phía tiếng người, anh hướng vỏ lãi đến gần thì thấy ba mẹ con chị En. Ai cũng nhợt nhạt, kiệt sức.

"Ba mẹ con bình tĩnh", anh động viên khi cập vào mái nhà.

Từ chiều 19/11, anh liên tục nhận được tin nhắn, cuộc gọi cầu cứu của bạn bè có người thân mắc kẹt ở xã Hòa Thịnh. Kinh nghiệm gần một năm làm cảnh sát giao thông đường thuỷ ở Cần Thơ giúp anh quen lái vỏ lãi nên quyết định đi cứu người. Anh xuất phát từ cầu Lạc Mỹ (xã Sơn Thành), xuôi theo dòng sông Ba về hạ lưu.

Những lúc tới gần tán cây cao, dây điện giữa hai trụ hạ thế, anh phải tắt máy, chèo bằng tay không để tránh hỏng chân vịt. Đêm tối, anh mang theo hai đèn pin, một chiếc bỏ vào hộc máy vỏ lãi dự phòng. Cứ như vậy, anh cứu được hơn chục người trong hai ngày.

Ghe dài hai mét, chỉ chở được một người. Anh xác định phương hướng, chọn nhà cao tầng gần nhất, cách đó khoảng 20 m, rồi lần lượt chở ba mẹ con tới trú.

"Khi ngồi trên sàn nhà có mái tôn của hàng xóm, ba mẹ con tôi như sống lại", chị nói.

Chị Trần Thị Ngọc Kim En ôm cảm ơn "ân nhân" Trần Tấn Điện sau lũ. Ảnh: Thanh Tùng

Cách đó khoảng 10 km, anh Hần chơ vơ một mình trên nóc chuồng bò. Đây nước, kia nước.

"Cả đàn bò mất rồi, còn gì đâu. Càng kêu càng không thấy gì hết nên cũng không chờ người đến cứu nữa. Hai đêm một ngày, xác định là hết rồi", anh kể.

Sáng 21/11, anh mới thấy thỉnh thoảng có chiếc canô chạy qua. Anh đứng trên mái tôn, kêu cứu.

"Cứ canô chạy qua mình kêu, vẫy cái mũ nhựa công nhân. Không phải người trên canô không thấy người đang vẫy, nhưng họ vẫn đi qua", người đàn ông nhìn xuống nói. "Người ta không cứu thì thôi, mình chấp nhận".

Chiều 21, người quen ở gần trại bò đi qua. Chiếc ghe bằng tôn nhỏ xíu không thể đi hai người. Anh nhờ "xuống coi ông bà nội sao".

Người thanh niên chèo ghe về nhà anh Hần. Nước trong nhà vẫn cao hơn một mét. Cậu phát hiện hai ông bà nằm dưới nước, nhưng cũng không thể kéo lên, đành quay lại báo tin dữ cho anh.

"Hai bác chết rồi. Kêu hai đứa nhỏ trong nhà cũng không được".

Lúc đấy, anh biết mất ông bà nội, còn lo hai đứa con không biết như nào.

"Không còn cảm xúc", anh nói.

Anh Hần chẳng sợ gì nữa, tụt xuống khỏi mái chuồng bò, nước còn trên một mét. Lúc đó, hơn 1h chiều 21, anh bất chấp tất cả, mò mẫm về nhà.

"Đi bằng cái động lực gì mình cũng không biết. Cứ lội thôi, lội rất là lâu".

Người trong thôn không liên lạc được hai ngày hai đêm nên đều nghĩ anh đã chết. Khi anh về gần nhà, có người hô to: "Hần hả? Còn sống hả?".

Đến nhà, anh cùng vài người đưa cha mẹ đang nằm dưới nước lên phản. Không có một bộ đồ khô mà mặc cho cha mẹ.

"Nhìn thấy ông bà, thiệt tình là chỉ có khóc chứ cũng không nói nổi", người con kể, "cứ đứng sững và chết trân như vậy, nhìn ba nhìn mẹ nằm cạnh nhau, ngâm nước tái nhợt rồi".

May mắn, hai con gái - Kiều Nhi 16 và Khả Như 6 tuổi - vẫn sống sót sau hơn 36 tiếng ngâm mình trong nước.

Thấy nước cứ cao lên mãi, Nhi lấy cái ghế thắp nhang bê lên giường rồi bỏ em vào chậu tắm, để lên trên mặt ghế. Chị đứng trên thang ghế, nước ngập đến cổ, tay giữ em. Hai đứa trẻ cứ thế cầm cự trong căn nhà nước dâng cao hơn 2/3 tường.

Có lúc, Như bảo "thả em ra". Nhi đáp "không thả được". Con bé đang học mẫu giáo nhắc lại mấy lần: "Chị ơi, em không muốn chết chìm".

Khi những hàng xóm tông cửa vào nhà chiều 21/11, nước trong nhà còn cao hơn một mét. Họ đi thẳng ghe vào nhà, đỡ hai đứa trẻ xuống ghe. Hai đứa đều trắng nhợt.

Mất mát

"Ngoại mất".

Vừa thấy tin nhắn của dì lúc 6h sáng 21/11, Trần Ngọc Lam (22 tuổi) không nói nên lời. Hai dì cháu cùng ở Bình Dương, Lam làm việc trong một khu ăn uống, còn dì làm tại xưởng nhôm. Bà ngoại họ - bà Năm Cúc - đã 71 tuổi, đi phải chống gậy vì bị tai biến, sống một mình giữa cánh đồng rìa thôn Phú Hữu, xã Hòa Thịnh.

Anh Lam, cháu bà Năm, kể lại lúc về nhà tìm bà ngoại. Ảnh: Đăng Nguyên

Suốt đêm trước đó, Lam thấp thỏm chờ tin nhà. Anh và dì họ gọi rất nhiều cuộc cho các số cứu hộ. Nhưng dù gọi bao nhiêu cuộc, đầu dây bên kia chỉ có tiếng tút tút kéo dài hoặc không có tín hiệu.

Cuộc gọi cuối cùng cho mẹ là sau 12h đêm tối 19. Đứa em nói "nước ngập to", cậu chỉ kịp dặn "cưa mái rồi lên đó ngồi chờ cứu hộ".

"Nước lên tới nóc" - Mẹ Lam nói được đúng một câu rồi im bặt. Pin hết.

Nhà chìm trong nước lũ, ở Bình Dương, cả đêm Lam không ngủ nổi. Gọi điện cho mấy người bà con cùng quê cũng không liên lạc được.

Sáng 21/1 nhận tin bà, Lam bỏ hết công việc, lập tức cùng dì về quê. Chuyến xe đi từ 2h chiều 21 đến 9h sáng 22 mới về đến thôn Mỹ Điền, xã Hòa Thịnh - nhà ba mẹ Lam.

"Tan tành hết", cậu thanh niên nhìn về phía ngôi nhà mình lớn lên.

Thành giường của bà Năm mắc trên tường khi lũ rút. Ảnh: Gia đình cung cấp

Lam buông túi quần áo, lấy chiếc xe đạp - phương tiện duy nhất trong nhà - đạp một mạch hơn nửa tiếng qua gần 10 km sình lầy và đồ đạc ngổn ngang của người dân đến nhà ngoại.

Ngôi nhà ngói một gian và chái bếp chỉ hơn 20 m2 của bà Năm Cúc chỉ còn mấy bức tường và bộ bàn ghế xi măng ngoài sân. Nhà bà Năm có gác xép, nhưng lại không có đường lên. Người phụ nữ 71 tuổi "cầm miếng cơm ăn còn rung rinh" không thể leo lên được gác áp mái.

Gá xe đạp vào gốc cây, Lam bước vào căn nhà thân thuộc. Ngoại nằm trên tấm nệm xanh sũng nước, mặc bộ quần áo đen. Thân đã trương phình, khuôn mặt trắng xám vì ngâm nước hơn hai đêm.

"Cả xã đều ngập hết 100%, nhưng thôn đây chết nhiều nhất", anh Nguyễn Văn Thụy khóc nói. "Đa số là chết trong nhà, chìm vào nước hết".

Tới hơn 7h sáng 22, nước mới bắt đầu rút. Mỗi tiếng khoảng 10-15 cm. Đến 2-3h chiều, lũ rút nhanh hơn, một tiếng xuống nửa mét. Chiều 23 nước mới ra hết khỏi nhà.

Sống ở đây 55 năm, anh Thụy nhớ, mọi năm nhà nào thấp thì nước vào cỡ một mét là cao, còn đa số không sao. Còn năm nay, ngập không sót một nhà nào, ít nhất phải hai mét, còn lại 3-4 mét. Nhiều nhà cấp 4 ngập lút mái.

"Bà con chết ở đây là do ban đêm, ra khỏi nhà thì nước cuốn, ở trong nhà thì không có chỗ thoát. Nước lên nhanh quá, không có đường nào. Người già trẻ em cũng không phá mái ngói ra được", anh nhìn lại.

Ông Lê Chí Hoại, Chủ tịch UBND xã Hòa Thịnh cho biết ngoài việc thiếu phương tiện ứng cứu, vào đêm nước dâng cao, các hộ dân tại xã hầu hết chỉ có cụ già, phụ nữ, trẻ em khiến việc chạy lũ khó khăn. Nhiều thanh niên, đàn ông trong các hộ đi làm thuê, hái cà phê tại vùng lân cận nên thiếu người chạy lũ.

"So với đỉnh lũ lịch sử năm 1993 nước cao 1,5 m thì đợt này gấp hơn ba lần nên địa phương rất khó khăn để hỗ trợ người dân", ông Hoại nói.

Gia đình Lam đi kiếm thầy cúng liền mấy tiếng nhưng không có ai rảnh.

"Thầy cúng đi nhiều nơi không kịp", Lam kể. Chỉ trong hai ngày, xã có 25 người qua đời.

Gia đình đành nhờ người thân khâm liệm. Họ bọc bà trong túi nilon cho bớt mùi cho đến khi xin được một chiếc quan tài từ thiện.

5h chiều, những tảng mây đen ầng ậc nước chực chờ ụp xuống cánh đồng. Đám tang hơn chục người lầm lũi lội nước, dò dẫm qua những mảnh ruộng dưới chân. Trên đầu, mưa vẫn trút xuống từng đợt kèm gió mạnh. Trong chiếc áo mưa mỏng, Lam ở giữa đoàn người, không ai nói với ai ngoài tiếng nước xì soạp.

6h, họ đến nghĩa trang Phú Hữu, bố Lam và vài người đàn ông đào một cái hố, đặt chiếc quan tài xuống, lấp bùn lại.

Ngày hôm ấy, thôn Phú Hữu cùng lúc có 6 đám tang.